Неподалёку от нашего дома росло старое дерево. И вот однажды ранней весной на него прилетел и уселся аист. Он долго что-то осматривал, неуклюже переступая на своих длинных ногах по толстому суку. Потом улетел.

А на следующее утро мы увидели, что на дереве хлопотали уже два аиста.

Они устраивали гнездо.

Скоро гнездо было готово. Аистиха снесла туда яйца и стала их насиживать. А аист то улетал за кормом на болото, то стоял около гнезда на суке, поджав под себя одну ногу. Так, на одной ноге, он мог простоять очень долго, даже мог немного вздремнуть.

Когда в гнезде вывелись аистята, для старых аистов начались большие хлопоты. Птенцы были очень прожорливы. Они целый день требовали еды, и аисты-родители по очереди с утра до вечера таскали им из болота лягушек, рыбёшек, ужей.

неподалёку — մոտակայքում

росло — աճում էր

однажды — մի անգամ

ранней весной — վաղ գարնանը

уселся — նստեց

осматривал — զննում էր

неуклюже — ծանրաշարժ, անճարպիկ

толстый сук — հաստ ճյուղ

улетел — թռավ գնաց

на следующее утро — հաջորդ առավոտյան

хлопотали — հոգ էին տանում

устраивали гнездо — բույն էին կառուցում

гнездо — բույն

снесла яйца — ձու դրեց

насиживать — տաքացնել ու ճտացնել (ձվերին նստել)

улетал за кормом — թռչում էր կեր որոնելու

болото — ճահիճ

стоял на суке — կանգնել էր ճյուղի վրա

поджав ногу — մի ոտքը առած

вздремнуть — թեթեւ հանգստանալ, քուն տալ

вывелись аистята — ճտերը դուրս եկան

птенцы — ճտեր

прожорливые — շատակեր

требовали еды — ուտելիք էին պահանջում

по очереди — հերթով

таскали — բերում էին, քարշ էին տալիս

лягушки — գորտեր

рыбёшки — փոքր ձուկ

ужи — լորտուներ (ոչ թունավոր օձեր)

Вопросы и задания:

1. Где росло старое дерево?
2. Сколько аистов появилось на дереве на следующее утро?
3. Какими были птенцы?
4. Где аисты свили гнездо?
5. Что делал аист, пока аистиха насиживала яйца?

Գետակի վրա

Գետակի վրա
Թեքվել է ուռին
Ու նայում է լուռ
Վազող ջրերին։

… Երազ-աշխարհում
Ամեն բան հավետ
Գալիս է, գնում
Ու ցնդում անհետ։

Եվ գլուխը կախ՝
Նա լաց է լինում.-
Ջրերը ուրախ՝
Գալիս են, գնում…

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Բանաստեղծության մեջ հականիշ բառերի զույգ կա: Գտի՛ր և դո՛ւրս գրիր:
2. Գրի՛ր ուրախ բառի հոմանիշը, ապա հականիշը: երջանիկ, դժբախտ
3. Իմացածդ ծառատեսակները թվարկի՛ր: տանձենի , բարդի , ուռենի
4. Ինչո՞ւ է հեղինակն այս բանաստեղծության համար ընտրել հենց ուռենին. մտովի պատկերացրո՛ւ և նկարագրի՛ր ուռենին: քանի որ ուռենին անվանում են լացող ծառ
5. Նոր վերնագիր մտածիր բանաստեղծության համար։ Սպասող մաման

Ավստրալիա

Ավստրալիան միակ մայրցամաքն է, որի ողջ տարածքը պատկանում է մեկ պետության։ Այստեղ են բնակվում պարկավորները՝ կաթնասունները, որոնք իրենց ձագուկներին պահում են փորի վրայի պարկում։ Թռչուններից ամենամեծը էմու ջայլամն է, ամենագեղեցիկը՝ դրախտահավը։ Ավստրալիայի արևելյան ափի երկայնքով ձգվող Մեծ արգելախութն աշխարհի ամենամեծ կորալյան խութն է։

Այս տարածաշրջանը ներառում է Ավստիալիան, Նոր Զելանդիան, Պապուա Նոր Գվինեան և հազարավոր կղզիներ, որոնք ձգվում են Խաղաղ օվկիանոսում: Սա աշխարհի ամենանոսր բնակեցված շրջաններից է: Որոշ երկրներ կազմված են հարյուրավոր կղզիներից:

Զարմանալի փաստեր

Ամբողջ տարածքը պատկանում է 1 պետության:

Մեծ արգելախութը աշխարհի ամենամեծ կորալյան խութն է:

Ուլուրուն ամենամեծ մերկ ժայռաբեկորն է:

Պապուա Նոր Գվինեայում ապրում են 700 ցեղեր:

Բնիկներն Ավստրալիա են եկել 40.000 տարի առաջ:

Լրացնել բաց թողած բառերը

Ամենափոքր մայրցամաքը է։ միակ մայրցամաքն է, որի ողջ տարածքը պատկանում է մեկ պետության։ Այստեղ են բնակվում պարկավորները՝ կաթնասունները, որոնք իրենց ձագուկներին պահում են փորի վրայի պարկում։

Թռչուններից ամենամեծը ջայլամն —է, ամենագեղեցիկը՝ դրախտահավը։

Ավստրալիայի արևելյան ափի երկայնքով ձգվող աշխարհի ամենամեծ կորալյան խութն է։

Այս տարածաշրջանը ներառում է Ավստիալիան, —Նոր Զելանդիան  , Պապուա Նոր Գվինեան և հազարավոր կղզիներ, որոնք ձգվում են Խաղաղ օվկիանոսում:
Սա աշխարհի ամենանոսր բնակեցված շրջաններից է: Որոշ երկրներ կազմված են հարյուրավոր կղզիներից:

 5(532-483)=295

		5	3	2				4	9
	–	4	8	3			x		5
			4	9			2	4	5

60(4000-2627)+748=83128

			4	0	0	0				2	4	8	3				8	2	3	8	0
	–		2	6	2	7						6	0						7	4	8
			1	3	7	3				0							8	3	1	2	8
									8	2	3	8	0

60(4880:80-2000:4)=0

		4	8	8	0		8	0						2	4	4	4
		4	8	0			6	1						2	4		6	1
				8	0										6	4
				8	0
					0
		6	1	—	6	1	=	0
		6	2	x	0	=	0

4242-(3415-1280)=2100

		3	4	1	5			4	2	4	2
		1	2	8	0			2	1	3	0
		2	1	3	5			2	1	0	0

2154-55(42240:60-704)= 215432

			4	2	2	4	0	6	0							7	0	4	—	7	0	4	=0
			4	2	0			7	0	4
					2	4
					2	4
						0
		5	5	x	0	=	0
		2	1	5	4	3	2	—	0	=	2	1	5	4	3	2

7800 – (398 + 507 ∙ 6) =4360

					5	0	7						3	9	8			7	8	0	0
							6					3	0	4	2			3	4	4	0
				3	0	4	2					3	4	4	0			4	3	6	0

Անտարկտիդա

Մեծությամբ 5-րդն է: Գրեթե ամբողջությամբ սառցապատ է: Այստեղ պետություններ չկան: Ամենացուրտ և քամոտ մայրցամաքն է: Հարավային բևեռը Անտարկտիդայում է, իսկ հյուսիսայինը՝ Արկտիկայում: Դրանք երկրագնդի հակադիր կողմերում են:

Անտարկտիդան մեր մոլորակի` մեծությամբ հինգերորդ մայրցամաքն է: Գտնվում է Երկրագնդի ծայր հարավում և ամբողջովին սառցապատ է: Ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի, Հնդկական օվկիանոսի և Խաղաղ օվկիանոսի ջրերով, որոնք մշտապես ծածկված են լողացող սառցալեռներով (այսբերգներով): Անտարկտիդան և նրա շուրջը գտնվող օվկիանոսային հատվածները միասին, մինչև Հարավային բևեռային շրջանը, կոչվում են Անտարկտիկա (հունարեն «անտի»՝ հակառակ, և Արկտիկա բառերից):

Անտարկտիդան մյուս մայրցամաքներից շատ ավելի ուշ է հայտնաբերվել: Մինչև XIX դարի սկիզբը Եվրոպայի ծովագնացները Երկրի հարավային բևեռամերձ շրջանները հետազոտելու բազմաթիվ անհաջող փորձեր էին կատարել:
Անտարկտիդան ծածկված է 3 կմ հաստությամբ սառույցով։ Այստեղ բուսականություն չկա, դրա համար էլ Անտարկտիդայում բնակվող կենդանիները սնվում են ծովային բույսերով և կենդանիներով։

Զարմանալի փաստեր
Կա միայն 2 եղանակ՝ շատ կարճ ամառ և շատ երկար ձմեռ:
Ծածկված է 3 կմ հաստությամբ սառույցի շերտով:
Մշտական բնակչություն, պաշտոնական լեզու չկա:

Առաջադրանք 

Լրացնել բաց թողած բառերը

Մեծությամբ —5——— է: Գրեթե ամբողջությամբ սառցապատ է: Այստեղ պետություններ չկան: Ամենացուրտ և քամոտ մայրցամաքն է: Հարավային բևեռը ———Անտարկտիդայում —- է, իսկ հյուսիսայինը՝ ——Արկտիկայում———: Դրանք երկրագնդի հակադիր կողմերում են:

Ողողվում է ԽԱՂԱՂ——— օվկիանոսի, ——ՀՆԴԿԱԿԱն—- օվկիանոսի և ——Ատլանդիան— օվկիանոսի ջրերով, որոնք մշտապես ծածկված են լողացող սառցալեռներով (այսբերգներով):
Անտարկտիդան ծածկված է —3- կմ հաստությամբ սառույցով։ Այստեղ բուսականություն չկա, դրա համար էլ Անտարկտիդայում բնակվող կենդանիները սնվում են ծովային բույսերով և կենդանիներով։

Տեսանյութ՝ Անտրակտիդայի մասին:

1․ Անահիտը 5 տուփ կարագ գնելու համար վճարեց 3500դրամ։ Սոնան այդ նույն կարագից 3 տուփ գնելու համար որքքա՞ն գումար պետք է վճարի։

3500:5=700 
700×3=2100 դրամ

2․Ավտոմեքենան երկու օրում անցավ 650կմ ճանապարհ։ Առաջին օրը նա անցավ 70կմ-ով ավելի, քան երկրորդ օրը։ Որքա՞ն ճանապարհ անցավ ավտոմեքենան առաջին օրը։

650-70=580
580:2=290
290+70=360 կմ

3․ Սոնան 20 տետրի համար վճարեց 280 դրամ ավելի, քան Անին՝ 16 տետրի համար։ Աննան 7 տետրի համար որքա՞ն գումար պետք է վճարի։   
             
20-16=4 
280:4=70
 7×70=490դր

4․ Էլեկտրալարի 60մ երկարությամբ փաթեթն արժե 7200դրամ։ Որքա՞ն պետք է վճարել՝ այդ լարից 25մ գնելու համար։

 7200:60=120
120x  25= 3000դրամ

5․Երկու թվերի գումարը 1240 է, իսկ տարբերությունը՝ 120։ Որո՞նք են այդ թվերը։

1240+120=1360
1360:2=680 
1240-680=560

6. Երկու պարկում միասին կար 124կգ շաքարավազ։ Երբ առաջին պարկից 4կգ լցրին երկրորդի մեջ, պարկերում շաքարավազի քանակները հավասարվեցին։ Քանի՞ կիլոգրամ շաքարավազ կար յուրաքանչյուր պարկում։

120-4=120 
120:2= 60 
60+4=64 կգ

7. Դերձակն ունի 21մ գործվածք։ Դրանից նա օրական պետք է  կտրի 3մ։ Ո՞րերորդ օրը նա կկտրի վերջին կտորը։

21:3=7մ

Կրկնում ենք

1.Գտի՛ր քառակուսու մակերեսը և պարագիծը՝ իմանալով, որ նրա կողմի երկարությունը 5 դմ է։

 P=5×4=20  S=5×5=25

2. Քառակուսու պարագիծը 28 դմ է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։

28 ։ 4 = 7 դմ

3. Քառակուսու մակերեսը 49 քառակաուսի մետր է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։

7×7=49 քանի որ քառակուսի է և բոլոր կողմերը հավասար են ։

4. Հաշվի՛ր 25 սմ և 11 սմ  կողմերով ուղղանկյան պարագիծն ու մակերեսը:

P=2x(25×11)=550

S=25×11=275

5. Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 14 սմ է։

P=2×14=28սմ

Գիրքը բաղկացած է 725 էջից ։ Առաջին Օրը աշակերտը կարդաց 100 էջ , իսկ երկրորդ օրը 2 անգամ ավելի ։ Քանի էջ մնաց կարդալու ։

100 x 2 = 200

200+100=300

725-300= 425 էջ

Քառակուսու կողմը 9դմ ․ է ։ Հաշվիր քառակուսու պարագիծըն և մակերեսը ։

s= 9+9+9+9 =36 դմ

p= 9×9=81 դմ, քառ

ՈՒղղանկյան երկարությունը 12 սմ է , իսկ լայնությունը 6սմ։ Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը և մկերեսը ։

p = 12+12+6+6=36սմ

S= 12x 6=72 սմ քառ

78։6 x 4 + 105×7 x 3=

78:6= 13

13×4= 52

105×7= 730

730×3= 2190

2190+52=2242

Քերականական վարժություններ

1. Գրի՛ր հանդ, վերջալույս, խարտյաշ, ջինջ, անդուլ, նազելի, վճիտ, հուժկու, թախծալի, հողմ, ոստյուն, խավար, սաստկանալ բառերի հոմանիշները:

Հանդ — դաշտ, արտ վերջալույս — մայրամուտ , ջինջ- մաքուր ; վիշտ- ցավ , հուժկու- ուժռղ , հողմ — քամի, խավար- մշուշ , սաստկալի — ահավոր խարտյաշ- շեկ

1. Գրի՛ր  բարեկամ, ջինջ, թաքուն, երեխա, զգայուն, խավար բառերի հականիշները:

բարեկամ — թշնամի , ջինջ- կեղտոտ , թաքուն — տեսանելի , երեխա- ծեր, խավար- լույս, զգայուն — անզգա

1. Գրի՛ր սոսափել, շավիղ, եզերք, ուղևոր, շնորհալի, նազելի, վերջալույս, ալևոր, խրճիթ բառերի հոմանիշները:

սոսափել — ճոճորվել, շավիղ — ուղի , եզերք- ծայր , ուղևոր — շնորհալի- տաղանդավոր , վերջալույս — մայրամուտ , ալևոր — ծեր ,

1. Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը:

Վերջալույս, պատշգամբ, փաթաթել, անցորդ, զմրուխտ, ուղևոր, ալևոր, ծածկվել:

Տեղանքում կողմնորոշվելու տարբերակներ

Երբ նայում ենք հեռուն, մեզ թվում է, թե մի տեղ երկինքն ու երկիրը միանում են: Այդ երևակայական սահմանը, ուր երկինքն ասես միանում է երկրին, կոչվում է ՝ հորիզոնի գիծ, իսկ մինչև հորիզոնի գիծն ընկած տարածությունը, որ ընդգրկում է մեր հայացքը, կոչվում է հորիզոն: Հյուսիսը, հարավը, արևելքն ու արևմուտքը հորիզոնի կողմերն են:

Կողմնացույց — տեղանքում կողմնորոշվելու սարք։ Ըստ գործողության սկզբունքի տարբերում են՝ մագնիսական կողմնացույց, գիրոկողմնացույց, ռադիոկողմնացույց, աստղակողմնացույց։

Կողմնորոշում մամուռների և քարաքոսերի միջոցով:

Տեղանքում կարելի է ավելի ճիշտ կոմնորոշվել մամուռների և քարաքոսերի առկայության դեպքում: Մամուռներն ու քարաքոսերը այն բույսերն են, որոնք գերադասում են խոնավություն և ստվեր` խուսափելով արևի ճառագայթներից: Դրանք աճում են միայն քարերի ու ծառերի հյուսիսային կողմերում :

Բնության մեջ արևն իր բարերար ազդեցությունն է թողնում նաև հատապտուղների, մրգերի և ծաղիկների վրա: Հետևաբար վերջիններս կարող են դառնալ կողմնորոշման լավագույն միջոցներ: Հատապտուղներն ու մրգերը ավելի շուտ գունավորվում են հարավային կողմից, հետևաբար գույնը ինքը կատարում է կողմնացույցի դեր: Եթե պարզ է հարավը, ապա հակառակ կողմը կլինի հյուսիսը և այլն: Հապալասը և ճահճամոշը, ինչպես նաև արևածաղկի և կատվալեզվիկի ծաղիկները միշտ ուղղված են լինում դեպի արևը (անգամ մառախլապատ եղանակին): Հակառակ այս ամենին պատատուկի ծաղիկը խուսափում է արևից:

Մրջնանոցները որպես կողմնորոշիչներ:

Սովորաբար մրջնանոցները կառուցված են լինում ծառերի բների հարավահայաց կողմերին, որը հնարավոր է դարձնում ավելի շատ օգտվել արևի ճառագայթներից: Թմբի կլոր մասն ուղղված է լինում դեպի հարավային կողմը, իսկ համեմատաբար թեք մասը` հյուսիս :

Կողմնորոշում ձմռանը:

Ձմեռային անցումների ժամանակ տեղանքում հեշտությամբ են կողմնորոշվում, հատկապես այն դեպքում, երբ եղանակը տաք է ու արևոտ: Միայնակ ծառերի բների հյուսիսային մասերում գտնվող ձյան շերտը փխրուն է, իսկ հարավային մասում հատիկավոր, ամուր: Ձյան շերտը գարնանը շատ շուտ է հալվում ծառերի բների, քարաբեկորների, ժայռերի հարավային մասերում, իսկ առուների, փոսերի և լեռնագագաթների ձյունը սկսվում է հալվել հյուսիսային մասերում ավելի ուշ:

Ինչպես կողմնորոշվել անտառում:

Անտառում կողմնորոշման մեծ հնարավորություններ կան: Անհրաժեշտ է հիշել, որ անտառուղին ձգվում է հյուսիսից դեպի հարավ և արևելքից դեպի արևմուտք:
Հետևաբար անատառում ճանապարհը կորցնելիս հարկավոր է անընդհատ շարժվել մի ուղղությամբ, որպեսզի հնարավոր լինի գտնել անտառուղու որևէ խաչմերուկ:
Հատվող անտառուղիների մոտ լինում է կանգնեցված կոճղի մի հատված, որի վերին հարթեցված մասում գրված են թվեր: Այդ թվերի օգնությամբ հեշտ է գտնել հորիզոնի կողմերը: Երկու փոքր թվերի միջև եղած գիծը ուղղվում է հյուսիս, իսկ հարավային կողմը որոշվում է մեծ թվերի ուղղությամբ:

Եկեղեցիները որպես կողմնորոշիչներ:

Եկեղեցիների խորանը կառուցված է լինում արևելյան մասում, իսկ մուտքը` արևմտյան, արևի ժամացույցը գտնվում է հարավային պատին, իսկ գմբեթի խաչերի թևերը ուղղված են արևելք-արևմուտք ուղղությամբ:

Հորիզոնի կողմերը կարելի է որոշել նաև ձյան ու թիթեռնիկների միջոցով: Ձյան միջոցով հորիզոնի կողմերի որոշման համար կան մի քանի եղանակներ: Ձյունը ավելի տևական է պահպանվում հյուսիսային լանջերի վրա և դրանք 10-15օր ավելի ուշ են ազատվում ձյունից, քան` հարավային կողմում: Գարնանը ծառերի շուրջը փոսիկներ են առաջանում հարավային ուղղությամբ: Հանգստացող թիթեռնիկների թևերը որպես կանոն առավոտյան ուղղված են դեպի արևելք, կեսօրին` դեպի հարավ, իսկ երեկոյան` արևմուտք:
Հորիզոնի կողմերը առավել արագ որոշելու համար խորհուրդ է տրվում օգտվել միանգամից վերը նշված մի քանի եղանակներից:

Առաջադրանքներ`

1.Ի՞նչ է հորիզոնը։

Երբ նայում ենք հեռուն, մեզ թվում է, թե մի տեղ երկինքն ու երկիրը միանում են: Այդ երևակայական սահմանը, ուր երկինքն ասես միանում է երկրին, կոչվում է ՝ հորիզոնի գիծ, իսկ մինչև հորիզոնի գիծն ընկած տարածությունը, որ ընդգրկում է մեր հայացքը, կոչվում է հորիզոն:

2. Որո՞նք հորիզոնի կողմերը։

Հյուսիսը, հարավը, արևելքն ու արևմուտքը հորիզոնի կողմերն են:

3.Ի՞նչ է կողմնացույցը։ Թվարկել կողմնացույցի տեսակները։

Կողմնացույց — տեղանքում կողմնորոշվելու սարք։ Ըստ գործողության սկզբունքի տարբերում են՝ մագնիսական կողմնացույց, գիրոկողմնացույց, ռադիոկողմնացույց, աստղակողմնացույց։ Մամուռների միջոցով ։

4. Ինչպե՞ս կարող ենք  անծանոթ  միջավայրում որոշել հորիզոնի  կողմերը, եթե չունենք կողմնացույց։